Kazemattenmuseum viert 40 jaar bestaan | “Het is ook een dankbetuiging aan de Canadese bevrijders”

Traditiegetrouw wordt het bevrijdingsvuur op 5 mei vanuit Wageningen verspreid door Nederland door middel van een hardloop-estafette. Voor het jarige Kazemattenmuseum op Kornwerderzand gaat het dit jaar anders. Er is gekozen voor het in Normandië gelegen Arromanches-les-Bains. Niet zomaar gekozen, want dit is de plaats waar de Canadezen op D-day de bevrijding van Europa begonnen. Bij Arromanches-les-Bains. ligt het invasie-strand Gold.

Goed bedacht, maar dat vergt niet alleen organisatorisch nogal wat, maar er wordt met een afstand van 925 kilometer ook behoorlijk wat gevergd van de lopers

Regiment Infanterie Prins Johan Willem Friso, Johannes Post kazerne

Het idee is afkomstig van Henri Meijering, bestuurslid van het Kazemattenmuseum, vrijwilliger en verantwoordelijk voor de PR en communicatie. Meijering: “De burgemeester van Wageningen vertelde vorig jaar in zijn toespraak onder meer dat het bevrijdingsvuur afkomstig was uit Arromanches-les-Bains. Ik stond te luisteren en dacht: ‘Dat wil ik ook’. Ik heb hier en daar eens gepeild en iedereen die ik sprak was enthousiast. Ook de lopers. De belangrijkste dingen, als je zoiets wilt organiseren, zijn geld en lopers.” Met het maken van een opzet kwam al gauw Defensie naar voren. “Ik dacht: ‘Misschien dat die ook iets kan ondersteunen.” Dat ‘iets’ werd veel meer, want, lang verhaal kort: het Regiment Infanterie Prins Johan Willem Friso van de Johannes Post kazerne regelt het vervoer vanuit Havelte, veldbedden, tenten en er loopt ook een groep soldaten van deze kazerne mee. In totaal gaat het om 45 mensen onder wie 38 lopers en fietsers, verdeeld in drie groepen.

Hardloop-estafette brengt bevrijdingsvuur van Normandië naar 40-jarig Kazemattenmuseum in Kornwerderzand

“De uitdaging is dat je vanuit Normandië vijf dagen met een groep onderweg bent, niet in een luxe hotel maar redelijk Spartaans overnacht en je hardlopend 925 kilometer moet overbruggen”, vertelt Henri Meijering. Hij wil niet dat er ’s nachts wordt gelopen. “Frankrijk heeft nauwelijks fietspaden en dan moeten je lopen op een 80 km-weg. Dat is te gevaarlijk”, legt hij uit. “Voor elke loper rijdt een fietser met de route en achteraan rijdt er ook eentje, voor de veiligheid.”

“Vrijheid is niet vanzelfsprekend”

Een aantal lopers is lid van CrossFit, niet toevallig de sportschool van Meijering. Een andere link is dat Tim van Rees van CrossFit de training ‘Challange your Mindset’ organiseert die hij met het Korps Mariniers en Special Forces heeft opgezet. Van Rees: “Van daaruit was het voor ons belangrijk om hier deel van uit te maken. Aandacht voor de vrijheid, dat je daar bij stilstaat. Wat dat betekent voor jezelf. Vrijheid is niet altijd vanzelfsprekend, want er gebeurt veel om je heen. Dit is een mooie manier om samen in verbinding te staan en ook weer echt terug te gaan naar de herinneringen aan de oorlog. Het is superbelangrijk om daar iets mee te doen. Ook voor de generatie ná mij, dat het niet vergeten wordt.”

Bevrijdingsvuur in een stormlamp 

Wie het romantische beeld voor zich heeft van een hardloper met een fakkel in zijn hand, komt bedrogen uit. Het bevrijdingsvuur wordt vervoerd in een stormlamp. Dat heeft vooral een praktische reden. “Een fakkel brandt ongeveer een uur. Als je ermee hardloopt misschien maar een half uur. Dan zou je heel veel fakkels nodig hebben, dat werkt niet. Het vuur wordt bewaard in een stormlamp en ik neem twee flessen lampolie mee om ervoor te zorgen dat het blijft branden”, glimlacht Meijering. “Het zou mijn eer te na zijn dat het vuur uit zou gaan. Ik zit er bovenop.” Het is tachtig jaar bevrijding en mensen vinden het waardevol om daar op deze manier aandacht aan te besteden, vindt hij. “Het is ook een dankbetuiging aan de Canadese bevrijders.”

Van burgemeester naar burgemeester

De groep lopers van Kornwerderzand vertrekt op 1 mei in alle vroegte naar Normandië. Rond vijf uur ’s middags is de aankomst in Arromanches-les-Bains. De volgende ochtend wordt besteed aan onder andere een bezoek aan de invasiestranden. Als ’s middags rond een uur of één het bevrijdingsvuur in ontvangst wordt genomen van de burgemeester van Arromanches-les-Bains, begint de hardloop-estafette, verdeeld in etappes: met 137 kilometer op de eerste dag, op 3 en 4 mei twee keer 340 kilometer, en op 5 mei nog eens 110 kilometer.

Henri Meijering (links) en Tim van Rees  Foto - Richard de Jonge

De eerste tachtig kilometer in Frankrijk wordt de ‘Liberation Route Europe’ gelopen. Dit is de route die de Canadese bevrijders indertijd ook aflegden. Ook de laatste kilometers in Friesland wordt deze route gevolgd. Henri Meijering: “Er wordt vanuit Havelte, via Lemmer, langs de kust naar Kornwerderzand, de kop van de Afsluitdijk, gelopen. Er komt een groepje estafettelopers uit Hemelum naar Lemmer om daar een fakkel over te nemen waarmee zij later die dag het bevrijdingsvuur in hun dorp aan kunnen steken. Hetzelfde doen ze vanuit Harlingen. Die krijgen het in Wons bij het oorlogsmonument voor het Regiment ‘Queens Own Rifles of Canada’. Daar wordt ook een krans gelegd.”

Op 4 mei rond half vijf in de middag worden de lopers verwacht op de Johannes Post kazerne in Havelte. Dit omdat de commandant – overste Erik Derks – ook meeloopt en op tijd moet zijn voor Dodenherdenking om acht uur. Meijering: “Na de Dodenherdenking ontsteken we een vuurschaal, zodat ook daar het bevrijdingsvuur uit Arromanches-les-Bains brandt.” Aardig om te noemen is dat leerlingen van het Anna Maria van Schurmancollege in Franeker deze vuurschaal hebben gemaakt. Dit omdat een broer van een van de vrijwilligers van het Kazemattenmuseum daar docent is.

De vlam, in Arromanches-les-Bains door de burgemeester aan de lopers van Kornwerderzand overhandigd, wordt op 5 mei overgedragen aan burgemeester Jannewietske de Vries van Súdwest-Fryslân die daarmee het bevrijdingsvuur ontsteekt.

Kazemattenmuseum
De stelling Kornwerderzand is gebouwd toen de Afsluitdijk werd gebouwd. Ter verdediging van de Afsluitdijk en van marinehaven Den Helder. Belangrijkste wapenfeit is dat de Duitsers aan het begin van de Tweede Weeldoorlog bij Kornwerderzand werden tegengehouden toen ze wilden doorstoten naar Noord-Holland. De verdediging was succesvol, maar moest worden gestaakt toen Nederland zich na vijf dagen moest overgeven. In de jaren vijftig is de stelling nog een NAVO-basis geweest, maar vanaf 1963 had het geen functie meer. Sinds 1985 is er in een deel van de stelling een museum ingericht, het Kazemattenmusem. Het museum trekt jaarlijks tussen de 18.000 en 19.000 bezoekers.

Tekst Richard de Jonge
Foto’s Kazemattenmuseum en Richard de Jonge