BOLSWARD - Hij had ooit, samen met zijn broer Hein, decennialang een succesvol schildersbedrijf in Bolsward, maar sinds 2004 geniet Jaap Dijkstra (84) van zijn pensioen. Om de herinneringen aan zijn ‘vervend’ verleden te bewaren voor het nageslacht, zet hij ze op papier. In zijn archieven heeft Jaap Dijkstra ook oude foto’s van zijn tijd op de schildersopleiding van de Sneker Ambachtsschool. “Dat was een prachtige en leerzame periode. Tegenwoordig leren ze nauwelijks meer goed schilderen.” Met Jaap Dijkstra duiken we in zijn rijke schilderverleden.
“Ik ben een halve eeuw schilder geweest, mijn broer Hein nog een jaartje langer”, vertelt Jaap Dijkstra in zijn woning aan de Bolswarder Bagijnestraat. “Ons familieschildersbedrijf werd in 1913 opgericht door mijn grootvader Jacob, die op de Kleine Dijlakker woonde. Mijn vader Simke nam de zaak later over. Ik rolde daarna vanzelfsprekend ook in het schildersvak, zo ging dat in die tijd. Na de basisschool ging ik op de fiets naar de Ambachtsschool aan de Schoolstraat in Sneek, om er een tweejarige opleiding tot schilder te volgen.”
Tegenwoordig kan iedereen maar schilder worden, zonder dat hij of zij het vak heeft geleerd
‘Iedereen kan schilderen’
Enthousiast laat de Bolswarder een aantal oude foto’s zien. “Kijk, hier loop ik in mijn korte broek door Sneek en hier zie je een aantal schilderwerkstukken die ik daar maakte. We werden daar zes dagen lang per week van acht tot vijf uur tot vaklieden gekneed, die alle facetten van het schildersvak leerden beheersen: schuren, gronden, aflakken, plamuren, letter- en reclameschilderen, hout en marmer imiteren, glas zetten, stopverf zelf maken, tamponeren, enzovoort.
Tegenwoordig kan iedereen maar schilder worden, zonder dat hij of zij het vak heeft geleerd. Ik vind dat onbegrijpelijk. Goede schildervaklieden kom je in mijn ogen nauwelijks nog tegen. Wij leerden het vak juist tot in de puntjes.”
Opgestopte vogels
Terugdenkend aan de Ambachtsschool bewaart Dijkstra met name goede herinneringen aan docent Veenstra. “Zijn voornaam ben ik kwijt. Hier heb ik een foto van hem tijdens een schoolreünie, zie je? Een aardige vent met humor, die ons twee jaar lang schilderles gaf. Onze leraar meetkunde was een markant persoon. Hij had het opstoppen van vogels als hobby. Tijdens de les stond hij dat regelmatig achter zijn lessenaar te doen en alle ingewanden eruit te snijden, terwijl wij ondertussen met de lesstof bezig waren. Dat is vandaag de dag bijna niet meer voor te stellen”, lacht Dijkstra. “We namen als leerlingen ook vaak dode vogels en andere dieren die we onderweg aantroffen mee naar deze leraar. Dan kon hij ze weer opzetten!”
Op sokken over de daknaalden
Na het voltooien van de schildersopleiding in Sneek had Dijkstra door kunnen leren voor meesterschilder, maar de plicht riep thuis; hij moest in het ouderlijk bedrijf aan de slag. Dijkstra volgde daarnaast in de avonduren de Avondschool om aanvullende vakdiploma’s te behalen. “Mijn vader stuurde mij veel op pad met schilder Sjoerd Palsma, een harde werker van wie ik veel in de praktijk leerde. Sjoerd Palsma was ook iemand die geen blad voor de mond nam en mij ook niet spaarde als het werk niet naar zijn zin ging. Dan kreeg ik dat luidkeels te horen”, weet hij nog.
Destijds werkte je nog zes dagen in de week
“Sjoerd was voor de duvel niet bang. Zo moesten we bijvoorbeeld eens de uilenborden van een boerderij schilderen. Sjoerd liep toen op sokken, met verfblik en kwast in de hand, zo over de daknaald van de ene naar de andere kant van de boerderij, haha!!”
Zakgeld
“Destijds werkte je nog zes dagen in de week. Zo stond mijn zaterdag vaak in het teken van koeienraampjes herstellen op boerderijen in de regio en glasreparaties in Bolsward, omdat we daar doordeweeks nauwelijks aan toekwamen. In ruil voor die zesdaagse werkweek kregen Hein en ik kost en inwoning en tien gulden zakgeld per week van onze ouders. Pas toen ik op mijn 25e jaar trouwde, kreeg ik voor het eerst loon van m’n vader. Zo ging dat vroeger”, kijkt Dijkstra glimlachend terug. Zijn vader kreeg het voor elkaar dat zoon Jaap zijn militaire dienstplicht van achttien maanden alleen in de rustige winterperiode hoefde te vervullen, zodat hij in de drukke zomerperiode volop kon schilderen in het ouderlijk bedrijf.
Bijzondere projecten
Jaap en Hein Dijkstra namen het schildersbedrijf in 1975 over van hun vader. “Hij overleed na een ziekbed van vijf jaar op 62-jarige leeftijd. Wij moesten vanaf dat moment samen de kar trekken en dat is in al die jaren prima gegaan. Onze verstandhouding is altijd goed geweest met een duidelijke taakverdeling. Doorgaans hadden we twee schilders in dienst.”
Het meeste werk moest worden uitgevoerd in Bolsward. Naast de reguliere schilderklussen kwamen er ook veel bijzondere projecten op hun pad. Dijkstra: “Zo hebben we het Bolswarder stadhuis meerdere keren van binnen en buiten geschilderd. Ook het aanbrengen van bladgoud op de ornamenten hoorde daarbij. En ook het restaureren van de Voogdenkamer in het Sint Anthony Gasthuis aan de Nieuwmarkt was een mooi project om te doen Zo was het tamponeerwerk met olieverf van het plafond in die kamer een bijzondere en arbeidsintensieve klus.“
Voor sommige grootschalige projecten werd er nog weleens samengewerkt met andere plaatselijke schildersbedrijven. Zo herinnert Dijkstra zich nog dat hij samen met de schildersbedrijven Veltman en Ettema de firma Vedet oprichtte. Daarmee sleepten zij de opdrachten binnen om alle schilderwerk in de Bolswarder nieuwbouwwijken Plan Noord en Eekwerd uit te voeren. Dijkstra was als schilder van alle markten thuis. Hij spoot ook regelmatig auto’s voor particulieren en garagebedrijven.
Vervroegd pensioen
De gebroeders Dijkstra werkten in de laatste jaren van het bestaan van hun bedrijf nog met zijn tweeën en hadden geen personeel meer. In het voorjaar van 2004 nam Jaap Dijkstra een belangrijk besluit.
“In dat jaar zou ik in oktober met pensioen gaan, maar ik besloot al in maart te stoppen, zodat ik in de zomerperiode al van mijn vrije tijd kon genieten”, vertelt hij. “Toen ik dat aan Hein meldde, was die onaangenaam verrast. ‘Wat moet ik nu aan met al dat buitenwerk dat de komende maanden op stapel staat? Ik kan dat moeilijk in mijn eentje doen’, mopperde hij. ‘Je moet je maar redden; ik ga de steiger niet meer op’, antwoordde ik stellig. Uiteindelijk is Hein nog een jaar doorgegaan met het bedrijf, waarna hij ook met pensioen kon. Daarmee kwam er een definitief einde aan ons familieschildersbedrijf.
Het was al met al een prachtige tijd. We hebben veel mensen blij gemaakt met ons schilderwerk. Dat gaf voldoening. Ik zet mijn herinneringen aan die tijd graag op papier. Tegenwoordig staan Hein en ik samen graag op de golfbaan bij Balk een balletje te slaan. Het is door de jaren heen een nieuwe hobby van ons geworden.”
