Staal & Steen zit op een prachtige zichtlocatie in de binnenstad van Bolsward, aan Achter de Smeden. Transparant door de grote ramen en daardoor niet bepaald een doorsnee atelier waar een kunstenaar het liefst anoniem en vooral ongestoord kan werken. Passend bij de twee eigenaren, want ook die zijn geen doorsnee. Kort verteld is Anna Akke Fopma door een drama in haar leven gaan beeldhouwen en heeft ze echtgenoot Jan Zeeders die handig is met staal, hier mee aangestoken. Ze werken completerend en zo is één en één twee.
Vier dagen in de week geeft Anna Akke Fopma workshops of eigenlijk workshops plus, want ze voegt er coaching van ‘De Kleine Tiki’ aan toe. De Kleine Tiki in Breda is een school voor kunst, coachen en persoonlijke ontwikkeling. “Daar ligt niet de nadruk op”, haast Anna Akke zich te zeggen. “Er komen hier ook cursisten puur voor technisch beeldhouwen of voor sociale contacten. Mensen staan versteld van wat beeldhouwen met je doet. Je innerlijke proces gaat aan de slag. Als mensen hier starten, wil ik graag dat ze intuïtief gaan werken. Ze zoeken dan een steen uit die ze aanspreekt; ik geef ze een klopper en een beitel en dan zeg ik: ‘Begin maar’. Wat het moet gaan worden, moet je loslaten. Dat probeer ik eerst uit hun hoofd te krijgen. De verbazing van wat er uiteindelijk ontstaat, daar gaat het om. Natuurlijk is er ook ruimte voor de klant om volgens een voorbeeld een beeld te gaan maken, hier komt meer beeldhouwtechniek bij kijken.”
Een kind met ADHD hoor je niet meer als die hier aan het beeldhouwen is
‘De weg naar het beeld’
Anna Akke heeft er een boek over geschreven met als titel ‘De weg naar het beeld’. Een lijvig boekwerk van 268 pagina’s, full color met in het eerste deel haar eigen ervaringen met hoe beelden zijn ontstaan. In het twee deel van het boek staan verhalen van cursisten. Over hoe zíj de weg naar het beeld hebben beleefd. Afgewisseld met gedichten die Anna Akke bij De Kleine Tiki heeft leren schrijven. “Het doel van het boek is om mensen te laten beleven dat, als je aan de slag gaat met jezelf in welke omstandigheden dan ook, je iets creëert en dat dit je ergens brengt. Ik heb weleens tegen een huisarts gezegd dat hij beter een tienrittenkaart beeldhouwen kan uitgeven dan al die oxazepammetjes. Dan zouden de mensen veel gelukkiger zijn. Het is zo gemakkelijk om kalmeringspillen voor te schrijven. Creatief bezig zijn is veel beter voor je lijf en geest. Dat heb ik zelf ervaren en dat ervaar ik nog steeds in het atelier bij mijn klanten. Ook met kinderen. Een kind met ADHD hoor je niet meer als die hier aan het beeldhouwen is. Dat klinkt heel zweverig, maar dat gebeurt hier gewoon. Dat ik dat mee kan geven, maakt mij een rijk mens.”
Boek: ‘De weg naar het beeld’ van Anna Akke Fopma
Drama
Aan haar weg vinden in het beeldhouwen, ligt een drama ten grondslag. Anna Akke: “Ik ben na het overlijden van mijn eerste man in 2001 driekwart jaar opgenomen geweest bij de ggz. Daar kreeg ik op een gegeven moment een steen voor mijn neus met de opmerking: ‘Ga maar wat maken. Als je beter wilt worden, zul je stappen moeten zetten’. Dat is mijn quote geworden.”
Drie jaar later kwam Anna Akke Jan Zeeders tegen. Een bezoek aan Koudum zorgde voor een tweede impuls. “Bij het Beeldhouwcentrum Koudum heb ik mijn rouwverwerkingsbeeld gemaakt, in de vorm van een hart. Onder dat beeld heeft Jan een mooie roestvast stalen sokkel gemaakt. We kregen al snel de vraag: ‘Wil je hier niet verder mee?’” Jan maakte een klein assortiment sokkels waarmee ze beeldhouwwinkels afreisden. Inschrijving bij de Kamer van Koophandel was al snel een feit met ‘Staal & Steen’ als bedrijfsnaam. Want, hoe moeilijk kan zoiets zijn.
Ga maar wat maken; als je beter wilt worden, zul je stappen moeten zetten
Keuzes op je weg
Een naam is één, een locatie is een ander verhaal. Die werd gevonden in Exmorra waar Jan in eerste instantie begon met het maken van roestvast stalen sokkels. Om het toerisme een impuls te geven, kwam er vanuit het dorp de roep om een galerie. Anna Akke: “Toen werd de werkplaats uitgebreid met ook een galerie. Vervolgens kwam de vraag of ik ook les gaf en hebben we de werkplaats uitgebreid en ben ik les gaan geven. Dat is gegroeid tot dertig, veertig cursisten in de week, in vier dagen.” Maar niet meer in Exmorra. Twee jaar geleden werd de galerie verruild voor een prachtig pand in het centrum van Bolsward. “Bijzonder hoe de weg loopt - weer de weg - na het overlijden van mijn man. Ik werd afgekeurd bij de Thuiszorg en dit kwam vervolgens op mijn pad. Er komen keuzes op je weg, elke keer sla je af of ga je rechtdoor.”
Uit de hand gelopen
Naast haar werkzaamheden in het atelier is Anna Akke twee dagen in de week secretaresse op de operatieafdeling van het Antonius Ziekenhuis in Sneek. “Het klinkt wat raar misschien, maar dat heb ik ook nodig om dit soort werk te kunnen doen. Vooral vanwege de financiën, want we kunnen er niet van bestaan.” “Het atelier is een beetje een sociale instelling”, neemt Jan het woord over. “We zijn niet commercieel. Dat ligt ons niet.”
Jan Zeeders zat ruim dertig jaar in de roestvast stalen tankbouw bij Holvrieka Nirota in Sneek vandaar ook zijn affiniteit met dit product. Intussen is hij met pensioen. “Anna Akke vroeg me een sokkel te maken. Toen dacht ik: ‘Dat is mooi simpel werk, dat kan ik thuis ook’. Maar dat liep wat uit de hand”, slingert hij een understatement over tafel.
Ontroerende beelden
Waarschijnlijk beïnvloed door zijn vrouw - want de twee zijn intussen getrouwd - maakt Jan niet alleen sokkels, maar ook complete kunstwerken. Liefst met ronde vormen, maar hij maakt ook urnen. Erg fraai is de door hen beiden gemaakte ‘Circle of Life’ waarin drie bollen van speksteen gevat zijn in een deels open en deels gesloten stalen lijnenspel waar het totaal wordt omsloten door een deels open cirkel. Daarbij zijn de drie bollen ook nog verschillend van kleur: zwart, grijs en wit. Beelden met een verhaal, daar gaat het om.
De gezamenlijke expositie in de Broerekerk in Bolsward
Kroon op hun werk was een tweedaagse gezamenlijke expositie in de Broerekerk in hun woonplaats Bolsward in juli van dit jaar. Vijfenveertig zakken boomschors uitgelegd op de vloer die erg fraai een boom vormde, was de basis. Centraal in de boomstam het eerder genoemde hart, aan de zijtakken van vrijwel elke tak een sokkel met daarop een kunstwerk en zo langzaam uitgroeiend tot een geheel. Erg goed bedacht. “Ik was ontroerd”, zegt Anna Akke. “Ik heb iets met bomen. Dat is leven, groei. Dan sta je daar en denk je: ‘Huh, dat hebben wij allemaal gecreëerd’. Dan word je wel even stil. En ik niet alleen, ook veel bezoekers en zelfs de tuinman was geroerd.”
Tekst: Richard de Jonge
Foto’s: Richard de Jonge en Staal & Steen
