FACE TO FACE met Ruth Vulto Gaube: “Hier vind ik de rust om de essentie van de dingen te vinden”
WORKUM - We zijn in Workum en gaan langs bij beeldhouwster Ruth Vulto Gaube. Om bij haar huis en atelier te komen moet je door een soort steeg. Aan het eind zit een houten deur. Als je die door bent, betreed je een oase van rust. Huis, schuur en erf vormen samen een oude stadsboerderij, aan de achterkant begrensd door een kleine vaart. De schuur is omgebouwd tot atelier met twee verdiepingen. In de betonnen vloer zie je nog duidelijk waar de grup, de mestgoot, gelopen heeft.
Binnen en buiten het atelier van Ruth Vulto Gaube staan, waar je ook kijkt, overal beelden. Abstracte beelden. Beelden van hout, Belgisch hardsteen, Noors graniet, onyx of brons. Buiten in een hoek zien we een statig beeld van een roodachtige steensoort. Lang en verticaal. Rondom zacht gepolijst. Op ooghoogte is er een soort zwaardachtige vorm ingegraveerd. We vragen wat het voorstelt. “Voor mij is dat de klank van een trombone”, legt Ruth uit. We zijn er nog geen minuut en nu al zijn we bij een van de kernthema’s van haar werk.
Van Berlijn naar Workum
Ruth Vulto Gaube (64) is van Duitse origine. Ze is geboren in Düsseldorf en woonde daarna een groot deel van haar leven in Berlijn. Daar woonde ze samen met haar man, de Nederlander Jan Vulto. Nu woont ze in Workum. Hoe is ze daar te terechtgekomen?
“Dat zat zo,” vertelt Ruth, “Jan en ik woonden midden in Berlijn. In de wijk Schöneberg. Nadat de Muur in ’89 gevallen was, werd de stad overspoeld met mensen. Met journalisten, toeristen en veel mensen uit de voormalige Oostbloklanden. We snakten op een gegeven moment naar rust en ruimte. Toen zijn we met een Nederlandse makelaar gaan praten. Die zei: ‘Als je rust en ruimte zoekt, moet je naar Friesland gaan.’ Dus daar zijn we een fietstocht gaan maken. Jan is meubelmaker en kon in Workum aan de slag bij een botenbouwer. Zo zijn we hier dertig jaar geleden terechtgekomen. We hebben er geen moment spijt van gehad.
Natuurlijk gaan we nog af en toe naar Berlijn. Daar zuig je dan alle kunst en cultuur op. Ik kom er graag. We hebben er nog veel vrienden wonen. Maar het mooie van Workum is dat ik hier weinig prikkels heb. Dat helpt mij om de essentie van de dingen te vinden. Ik waardeer die rust enorm.”
Friezen zijn níét stug
“Ik geef al bijna veertig jaar les, waarvan twintig jaar aan het Centrum voor de Kunsten in Sneek, wat nu Atrium heet.” De afgelopen negen jaar was Ruth ook docent beeldhouwen en kunstgeschiedenis aan de Kunstacademie in Leeuwarden. “In het begin sprak ik geen Nederlands, maar de mensen zijn altijd welwillend geweest. Misschien komt het ook doordat beeldhouwen een taal van vormen is en die is internationaal. Maar toch. Ik heb Nederlands geleerd, gewoon door hier te zijn. Ze zeggen wel ‘ns dat Friezen stug zijn, maar dat vind ik totaal niet. Hier in Friesland wonen aardige en betrokken mensen. Ik ben heel goed ontvangen, hier. Onze dochter en zoon - ze zijn nu 33 en 27 jaar - zaten hier op de basisschool. Daar ben ik ook altijd actief geweest.”
Verzetsmonument
“Op een gegeven kwam er in Workum een nieuwe wijk, de Thomashof. De straten zouden vernoemd worden naar verzetsstrijders. In de wijk zou ook een verzetsmonument komen. Er kwam een openbare inschrijving waarbij beeldhouwers hun ideeën konden presenteren over hoe ze dat project wilden realiseren. Onderdeel van de opdracht was, dat het monument samen met de bovenbouwleerlingen van de drie basisscholen in Workum uitgewerkt moesten worden. Daarop heb ik ook ingeschreven. Ik wilde drie beelden maken. Het eerste beeld moest onderdrukking uitbeelden, het tweede verzet en het derde vrijheid. Uiteindelijk heb ik de opdracht gekregen.”
Samen met 250 kinderen
“Dat ontroert me tot op de dag van vandaag. Dat ik als Duitse een verzetsmonument mocht maken. Samen met 250 kinderen hebben we het gemaakt. Het hele project heeft twee jaar geduurd. Ik werkte afwisselend met groepjes van twee kinderen. De kinderen werkten ook met hamer en beitel. Na anderhalf uur waren hun handen op. Als je samen aan het werk bent kom je heel snel tot een gesprek. Dus ik heb met al die kinderen gesproken over oorlog en verzet. Hoe belangrijk het is dat je niet met de meute meegaat als je onrecht ziet. Dat je je realiseert wat verzet betekent, ook op het schoolplein.”
Drie beelden
“De drie beelden vertegenwoordigen de drie stadia van het bevrijdingsproces. Het eerste beeld drukt de kracht van de onderdrukking uit. Je gaat letterlijk gebukt onder de druk. De krachten van buitenaf zijn sterker dan de innerlijke kracht. Het tweede beeld drukt verzet uit. De innerlijke kracht komt in beweging en trotseert de kracht van buiten. Zij richt zich op en biedt weerstand. Dat is eigenlijk wat ik altijd van mijn ouders heb geleerd: je moet nooit, nooit meelopen met de meute. Sta op. Het derde beeld drukt de vrijheid uit waar we allemaal naar streven. De vrijheid staat open en bloot, maar is daardoor ook kwetsbaar. Als we met elkaar niet oppassen valt de vrijheid om.”
De tekst op de gedenkplaat bij het monument luidt:
Vanuit de onderdrukking
Je durven te verzetten
De vrijheid tegemoet
Ter nagedachtenis aan de Workumer verzetsstrijders
Kinderen blijven betrokken
“Het was geweldig om dat met al die kinderen te maken. Ze zagen met eigen ogen de ontwikkeling van een blok kalksteen naar een monument. Elk jaar in april ga ik bij alle drie de scholen langs om te vertellen over de totstandkoming en de betekenis van de beelden. Daarna maken we ze schoon voor de Dodenherdenking. Alle kinderen uit de bovenbouw maken ook een gedicht. De ene school over onderdrukking, de andere over verzet en de derde over vrijheid. Elke school kiest één gedicht en draagt dat voor op 4 mei. Zo blijven de kinderen betrokken.”
Van klank naar vorm
Ruth maakt eigen werk en werk in opdracht. Het thema dat al jaren veel terugkomt in haar eigen werk is het vertalen van klank naar vorm.
“Als kind had ik dat al, dat als ik klanken hoor, ik er dan vormen bij zie of bij beleef. Het kan ook andersom, dat als ik een beeld zie, ik er dan een klank bij hoor. Later begreep ik dat er ook een woord voor bestaat: ‘synesthesie; , het tegelijkertijd hebben van meerdere zintuiglijke waarnemingen. Het klinkt misschien wat ingewikkeld, maar vorm is voor mij compacte, zichtbare klank en andersom, klank is voor mij hoorbare vorm. Het is ook één en hetzelfde, het is allebei trilling. Klanken en muziek probeer ik te vertalen in beelden. Ik probeer ze voel- en zichtbaar te maken.”
Mineur en majeur
De beelden buiten en binnen geven duidelijk aan wat Ruth vertelt. “Zoals dat beeld buiten, dat verbeeldt voor mij de trombone, een lang en statig beeld dat zich opricht.” Op een plank in haar atelier staan twee beelden naast elkaar: de klankvormen mineur en majeur. Mineur is een rond, gesloten beeld dat meer naar binnen gericht is. Majeur is een open beeld dat zich verrijst en stralend is. Op een andere plank staan vier houten sculpturen die de hoge vrouwenstem (de sopraan), de hoge wat hoekige mannenstem (de tenor), de zachte warme ronde vrouwenstem (de alt) en de lage onderbouwende mannenstem (de bas) voorstellen.
Eerlijke kunst
Beelden van Ruth worden regelmatig geëxposeerd in binnen- en buitenland.. Zoals op de Biennale Internationale Dell’ Arte Contemporanea in Florence en de International Sculpture Biennale in Kopenhagen. In 2011 wordt ze in Italië onderscheiden met ‘International Lorenzo II Magnofico Award for Art and Culture’.
“Ik vind dat beelden er niet alleen zijn voor de sier. Ik vind dat ze ook echt iets moeten zeggen. Vroeger in de 19e eeuw was het niet zo ingewikkeld, wat je zag dat begreep je meteen. Maar naar abstracte kunst, daar moet je echt anders naar kijken. Wat voor mij belangrijk is dat ik me kan verbinden met mijn beelden en de mensen waarmee ik werk. Natuurlijk gaat het om het product, maar het gaat ook om het proces. Je moet proberen dichter bij jezelf te komen.
Ik wil niet onderhevig zijn aan de smaak van anderen. Liever eerlijke kunst dan verkoopkunst. Verkoop moet niet je doel zijn. Kunst moet iets toevoegen aan de maatschappij. Als kunstenaar ben altijd zoekende. Als je iets nieuws wil creëren, moet je uit je patronen breken. Je moet een bepaalde eerlijkheid toevoegen. Dat is de verantwoordelijkheid, die ik vind dat je als kunstenaar hebt.”
Beeld Jelly Mellema Fotografie
Tekst Piebe Piebenga
Lees ook
