Face to Face met Ans Boxum: ‘Beantsje fan it jier’ voor dagopvangouder met meerdere levens

‘Beantsje fan it jier’ is een jaarlijkse eretitel voor een inwoner van Koudum die zich belangeloos inzet voor het dorp. In september kreeg Ans Boxum (57) deze eretitel. Ze staat er zelf een beetje van te kijken. “Het is een hele eervolle vermelding,” zegt ze, “en ik vind het eigenlijk een kroon op mijn werk. Dat er toch opgepikt wordt wat je voor de gemeenschap allemaal betekent en doet.”

Buiten de schijnwerpers

Eigenlijk blijft ze hel liefst buiten de schijnwerpers. “Ik sta liever niet in de belangstelling. Ik kom eigenlijk nergens in Koudum. Ik zit niet bij verenigingen, ik zit niet bij een sport, ik ga niet op stap…” Haar wereld speelt zich grotendeels af rond haar huis. Daar vangt ze naast kinderen, fleskittens op; beheert ze weggeefkoelkasten; verzamelt ze doppen, oud ijzer, cartridges en mobiele telefoons en schenkt de opbrengst aan goede doelen.

“Het begon met een oproep van het Armoedefonds in het Stavers Krantsje. Er werd iemand gezocht die een uitgiftepunt voor menstruatieproducten wilde beginnen. Ik ben begonnen met één koelkast met maandverband en tampons. Daarna kwam de vraag of ik ook levensmiddelen wilde gaan aanbieden.”

Grens aanhouden

Inmiddels staan er achter haar huis meerdere koelkasten en containers. Vrij toegankelijk, maar bewust uit het zicht. Mensen kunnen eruit halen wat ze nodig hebben, zonder dat iemand hoeft te zien wie er iets meeneemt. Ans houdt wel een grens aan. “Ik zorg er wel voor dat er niet meer dan acht levensmiddelen per keer in staan. Om hamsteren te voorkomen.”

De producten komen van inwoners, maar ook van vaste donateurs en de kringloop. Elke zaterdagochtend staat ze om half tien bij de kringloop in het dorp op de stoep om spullen op te halen. Knuffels, verzorgingsproducten, levensmiddelen; alles wordt thuis uitgezocht en wat niet geschikt is, gaat weg.

Aanvulling op voedselbank

Achter elk pak melk of zak pasta zit voor haar een verhaal. Ze ziet mensen bij de koelkast die zichtbaar blij zijn met iets ogenschijnlijk eenvoudigs. “Oh, wat ben ik hier blij mee”, krijgt ze vaak te horen. Via privéberichten komen soms vragen om bijvoorbeeld een fles shampoo. Dat raakt haar. “Dan denk ik: het is echt wel heel erg. Ik hoor veel verhalen van mensen die het financieel zwaar hebben. Die met drie kinderen op een betonnen vloer zitten.”

De weggeefkast is voor haar geen vervanging van de voedselbank, maar juist een aanvulling. Ans probeert producten bij elkaar te zoeken, zodat er een maaltijd ontstaat: pannenkoekmix samen met een pak melk, macaroni met tomaten, soep of bruine bonen. Ook verse groenten uit volkstuinen vinden hun weg naar de koelkast. Via Facebook laat Ans weten als er verse producten staan, zodat het niet onnodig lang blijft liggen. Haar manier van helpen is praktisch en zonder oordeel. “Ze mogen het ook anoniem brengen. Ik hoef het niet te weten. Ik hoef het niet te zien.”

Vertrouwen

Hetzelfde geldt voor de andere inzamelacties die inmiddels rond haar huis zijn ontstaan. Metalen doppen en ander klein metaal levert ze in bij een oud-ijzerhandelaar in Balk. Een volle kofferbak is ongeveer twintig euro waard; het geld is voor de Huntington Stichting. De opbrengst van plastic doppen gaat naar KNGF Geleidehonden en oude cartridges en mobiele telefoons leveren geld op voor de stichting A.L.S. Ans houdt de administratie bewust transparant. “Ik krijg van de oud-ijzerhandel een briefje met daarop het aantal kilo’s en het eindbedrag. En ik stuur het bonnetje en het bewijs van de overschrijving naar mijn contactpersoon. Anders voel ik me er niet goed bij. Ik ga met een ander zijn geld om.” Het is tekenend voor haar houding: ze wil iets betekenen, maar nooit ten koste van vertrouwen.

Eerste opvang fleskittens

Dan zijn er de fleskittens. Erg jonge katjes zonder moeder die zelfstandig nog niet kunnen eten. Als ergens een nestje wordt gevonden, is de kans groot dat Ans wordt gebeld. Soms overdag, maar net zo gemakkelijk ’s avonds. Ze zet een mand klaar met een kleedje en warmtematje erin, daarna begint een intensieve verzorging.

“Elke drie uur een flesje, ook ’s nachts”, vertelt Ans. “De kleine dieren komen soms binnen met een gewicht van rond de honderd gram en blijven totdat ze dik negenhonderd gram wegen. Daarna gaan ze via zwerfdierenopvang De Nomadenhof naar een nieuw thuis. Ze zijn dan ingeënt en gechipt. De nieuwe eigenaar krijgt een verwijzing mee voor de tweede enting en castratie/sterilisatie.” Het contact met de nieuwe baasjes maakt het nog mooier, vindt Ans. “Soms krijg ik later foto’s en filmpjes toegestuurd. Dat is zó leuk. In het verleden wilde ik elke kat houden, maar ik heb er inmiddels al vijf. Dit is beter voor mij. Ik mag er nu voor zorgen en daarna krijgen ze een gouden mandje ergens anders.”

Bijzondere combinatie

Dat alles doet Ans Boxum naast haar werk als gastouder. Ze maakt lange dagen, maar noemt het “ontzettend leuk werk.” Het is juist de combinatie van kinderopvang, opvang van kittens, de weggeefkasten en het inzamelen wat haar leven bijzonder maakt. Ze is thuis, waardoor mensen spullen kunnen brengen, ze de koelkasten in de gaten kan houden en de kittens verzorgd kunnen worden. Ook de kinderen spelen daarin een rol. De kittens groeien op tussen televisie, stofzuiger, kinderstemmen en ander huiselijk lawaai. “Ze worden geaaid en raken gewend aan mensen. Ze zijn gewoon heel sociaal.”

Diepe dalen

Haar leven als vrouw achter de koelkasten en de kittens, is maar een deel van haar verhaal. Ans werd geboren in Stavoren en kwam door haar werk in Koudum terecht. Ze werkte 25 jaar in de ouderenzorg, trouwde en kreeg er haar gezin. Haar leven kende ook diepe dalen. Door een medische misser kon ze geen kinderen meer krijgen en na vier mislukte IVF-behandelingen kozen ze voor adoptie. “Drie prachtige adoptiekinderen hebben we gekregen. Kinderen die niet in mijn buik zijn gegroeid, maar wel in mijn hart.” Haar huwelijk liep uiteindelijk op de klippen. De scheiding en wat eraan voorafging hebben haar en haar kinderen diep geraakt.

Ans vertelt open over de jaren waarin ze zich klein voelde en zichzelf voor de buitenwereld groter hield dan ze zich vanbinnen voelde. Uiteindelijk kwam er hulp en krabbelde ze overeind. “Ik heb het nu allemaal heerlijk op de rit. Ik red het prima alleen.” Een latere relatie liet haar opnieuw zien dat ze vaker voor zichzelf moet opkomen. “Ik moet gewoon leren wat harder te worden, vaker nee te zeggen, en wat meer voor mezelf op te komen.”

Een blij mens

Misschien verklaart juist die voorgeschiedenis waarom Ans haar geluk tegenwoordig zo nadrukkelijk zoekt in kleine dingen. Ze hoeft niet op vakantie, hoeft niet bij een club en heeft geen behoefte aan een druk sociaal leven. “Ik ben een solo werker. Laat mij maar mooi op de achtergrond.”

’s Avonds zit ze het liefst thuis met haar katten op de bank. Een praatje aan de deur, een knuffel van een kind, iemand die blij wordt van een pak melk… Voor Ans zijn het de kleine dingen. “Dat zijn nu juist de dingen die ertoe doen”, zegt ze. De titel ‘Beantsje fan it jier’ voelt daarom als meer dan een onderscheiding. Het is een erkenning voor iemand die jarenlang gaf zonder daar iets voor terug te verwachten. “Ik ben een blij mens”, klinkt het aan eind van dit interview. En misschien is dat wel de kern van Ans Boxum: ze zoekt het geluk niet ver weg, maar maakt het voor anderen een stukje groter, gewoon achter haar eigen huis in Koudum.

Sinds 1989

De jaarlijkse uitreiking van het ‘Sulveren Beantsje-insigne’ in Koudum gebeurt sinds 1989. De gelukkige die het insigne ontvangt, mag zich een jaar lang ‘Beantsje fan it jier’ noemen.

De stemming en de bekendmaking is een zorgvuldig proces omdat de naam niet mag uitlekken. Een aantal weken voor de uitreiking wordt de familie benaderd om mee te spelen in het complot rondom de uitreiking. Beantsje kun je worden door je jarenlang belangeloos in te zetten voor het dorp of de dorpsgenoten.